Twee deskundigen analyseren de toekomstvisies van de deelnemers

1. Abraham Franssen
Socioloog, hoogleraar aan de Facultés Universitaires Saint-Louis. Co-auteur met Guy Bajoit van « Les Jeunes dans la compétition culturelle », Paris, PUF, 1995. franssen@fusl.ac.be.

 

« Hoe zie ik mijn wereld in 2030? »
Een spiegel van de generatie van 2010


Een spiegel van 103 scherven
De 103 producties in het kader van de wedstrijd van de Stichting P&V weerspiegelen de individuele en collectieve bezorgdheden, ambities en spanningen van vandaag de dag.


Het zijn 103 bijzondere creaties, individueel of soms door twee of drie jongeren samen ingediend, die ons in de eerste plaats iets belangrijks vertellen over de bedenkers zelf. Sommige producties vertrekken vanuit de « ik-vorm » en maken ons deelgenoot van de dromen of nachtmerries van de deelnemer in kwestie. Andere inzendingen hebben een neutralere of meer codematige vorm; sommige producties zijn heel spontaan, anderen heel onderbouwd, maar allemaal geven ze uiting aan een stukje van eenieders werkelijkheid.


We kunnen niet stellen dat deze staal van 103 deelnemers statistisch of kwantitatief representatief is, maar ze onthult in elk geval wat er op kwalitatief vlak leeft, door de verschillende zorgen en ambities van de Belgische jongeren anno 2010 in de verf te zetten.


Deze 103 creaties beperken zich niet tot één specifieke categorie, namelijk die van onze jongeren van 16 tot 26 jaar. Jongeren zijn heel gevoelig voor wat er verandert en op het spel staat in de maatschappij van vandaag en de woorden, beelden en geluiden die ze ons hebben toegezonden hebben dan ook een algemenere draagwijdte. Ze zijn de, soms vervormende, spiegel en versterker van zowel de persoonlijke als de maatschappelijke problemen waarmee we allen in 2010 worden geconfronteerd op het minuscule deel van de planeet dat ons onzeker en onwaarschijnlijk landje is.

Verschillende registers van inzendingen

Alvorens de inhoud en de thema’s van deze 103 creaties aan te snijden, is het nuttig om de verschillende « types » van inzendingen even toe te lichten. In functie van de manier waarop de deelnemers de heel ruime opdracht om hun toekomstvisie voor 2030 te geven hebben begrepen en geïnterpreteerd, onderscheiden we verschillende registers die soms kunnen worden gecombineerd:

  • De persoonlijke projectie. Een aantal jongeren heeft ervoor gekozen om een antwoord te formuleren op de vraag  « Hoe zie ik mijn wereld in 2030? ». Ze zijn hierbij vertrokken van hun eigen toekomstbeeld op het vlak van studies, familie en werk. Ze hebben dit over het algemeen gedaan vanuit hun verlangens, hoop en overtuigingen, aan de hand van een beschrijving van de ideale situatie die ze nastreven. Enkele jongeren schetsten evenwel hun vrees voor een aangekondigde mislukking.
  • sciencefiction scenario’s en rampenscenario’s. Sommige inzendingen behoren tot het register van de fictie en de verbeelding en beschrijven de wereld in 2030. Het zijn veelal « sciencefiction » scenario’s waarin wordt gefocust op de technologische ontwikkelingen en de soms gevaarlijke gevolgen daarvan,
  • prospectieve en anticipatieve essays. Het gaat hier niet om vrije uitingen van de fantasie of om toekomstvoorspellingen. Op basis van nu reeds waarneembare tendensen handelen deze essays over de te verwachten technologische, sociale en politieke evoluties in 2030. Deze creaties zijn over het algemeen goed gedocumenteerd en beargumenteerd;
  • humanistische utopieën, waarin jongeren hun ideaalbeeld beschrijven van de wereld in de toekomst.

Los van elk register zijn er een aantal tendensen die de meeste creaties zitten verweven en die schommelen tussen:

  • een individueel voluntarisme (« Mijn toekomstbeeld is positief ») en een globaal pessimisme (« het zal slechter gaan ») dat overeenkomt met een negatieve visie op de vooruitgang.
  • een gevoel van complexiteit (« veranderingen zijn ambivalent », « er zijn positieve en negatieve elementen »...) en van relativiteit.

De thema’s van de inzendingen

Ikzelf, mijn werk, mijn echtgeno(o)t(e), mijn 2 kinderen, mijn groot huis, mijn hond...
De meeste teksten die behoren tot het register van de persoonlijke projectie vertrekken vanuit het beeld of de droom van een conventioneel maatschappelijk welslagen, dat wordt gekenmerkt door goede studieresultaten (« in 2030 heb ik mijn diploma »), een duidelijk professioneel toekomstbeeld (onderwijzeres, kinderverpleegster, ...), een lieve echgeno(o)t(e), een groot huis, twee of drie kinderen waarvan de naam al vaststaat, één of twee honden, een kat, reizen, ...
Sommige deelnemers (uitsluitend jongens) beschrijven hun toekomst als de kroniek van een aangekondigde - emotionele of maatschappelijke - mislukking.

 

Meer individualistische, vaak solitaire, en tegelijkertijd meer geglobaliseerde mensen
Een groot aantal inzendingen handelen over sociaal geïsoleerde mensen (zonder familiebanden, haast geen verenigingsleven meer, bedreigde vriendschapsbanden), die technologisch verbonden zijn met het globale systeem (via ingeplante microchips, brillen die rechtstreeks beelden projecteren op het netvlies, elektronische netwerken, ...).

 

Een verloren planeet
Verschillende producties analyseren de toekomst van de planeet, meestal in het kader van de gevaren van de opwarming en van de milieuvervuiling (waardoor we allemaal verplicht zullen worden om permanent een gasmasker te dragen). In de wereld van de toekomst zullen de meeste levende wezens verdwijnen.

 

Tussen technofobie en technofilie
De opmars en de alomtegenwoordigheid van de technologie komt in de meeste teksten, beelden en video’s aan bod. Samenleving en individu worden hierin gedomineerd door de techniek. De omnipresente technologie wordt op contrastrijke en ambivalente manier voorgesteld, zowel ludiek als tragisch.

 

de nieuwe technologieën zijn enerzijds fascinerend. Gadgets, mobiele technologie en robots vergemakkelijken het dagelijks leven en maken supersnelle verplaatsingen (« Waregem –Los Angeles in 30 minuten »), ja zelfs interstellaire reizen, mogelijk. In sommige teksten bieden wetenschap en technologie een oplossing voor alle problemen waarmee de mensheid en de planeet worden geconfronteerd: de belofte van quasi-onsterfelijkheid, een remedie tegen kanker en aids, enzovoort.

 

anderzijds vertellen heel wat scenario’s dan weer hoe kennis in manipulatie wordt omgebogen; wie mensen manipuleert via de technologie en de media en hen onderdompelt in virtuele realiteiten, wordt oppermachtig. Technische en computergestuurde processen beheersen voortaan de natuurlijke (zoals de menselijke voortplanting) en de sociale (zoals verliefdheid) processen. De rol van technologieën en informatie- en communicatiemedia wordt in zijn meest onrustwekkende en vervreemdende vormen voorgesteld.

 

Een versplinterde samenleving
Op enkele optimistische scenario’s na, wijzen de meeste sociale en economische toekomstvisies in de richting van een maatschappij die wordt gedomineerd door een algemeen kapitalisme, waarin de mensen bang zijn voor werkloosheid door robotisering. De relaties tussen de bevoorrechte klassen en de verschoppelingen van de maatschappij zijn verstard. Sommige inzendingen hebben het over het onbegrip tussen generaties in een vergrijzende maatschappij en over de culturele en religieuze spanningen in een gemondialiseerde, door migratiebewegingen gekenmerkte samenleving, zelfs wanneer deze positief wordt bestempeld als een melting pot.

 

Een wereld in chaos
Het thema van de internationale relaties komt ook frequent aan bod. Sommige jongeren dromen van een vredevolle samenleving dankzij universele en ethische wetten of hopen dat de mensheid « wakker schiet », maar de meesten voorspellen een onafwendbare chaos. Meermaals komt de « derde wereldoorlog » ter sprake, gevoed door de rivaliteit tussen de grootmachten, waaronder China, en door de proliferatie van kernwapens.

 

Scenario’s voor Bart en Elio
In heel wat producties wordt stilgestaan bij de toekomst van België. Sommige jongeren drukken, al dan niet ironisch, de wens uit dat België in 2030 nog zou bestaan (« het conflict tussen Vlamingen en Walen wordt opgelost », « de regering Leterme 22 », « Prins Philippe eindelijk koning »). De meeste deelnemers schetsen verschillende fictieve politieke scenario’s: FRANGIQUE, Belgo-Indonesië.

Van de ene generatie naar de andere

Jongeren zijn de spiegel van hun tijdperk en het klankbord bij uitstek van de morele, politieke en culturele veranderingen in hun samenleving en de daarmee gepaard gaande ambities en angsten.

 

- Het tijdsgewricht tussen de jaren 60 en 70, de periode van de babyboom-generatie, heeft, in het kielzog van mei ’68, de (voor een groot deel overschatte) mythe gesmeed van een opstandige en geëngageerde jeugd, die de oude wereld en haar traditionele moraal heeft omvergeworpen vanuit een verlangen naar collectieve verandering: « Laat ons realistisch zijn en het onmogelijke vragen ». De babyboomers zijn vandaag de papyboomers geworden;

 

- In de jaren 80 krijgt men het beeld van een door de crisis bedreigde jeugd, gedesillusioneerd in de « grote ideologieën » van hun ouders. Sommige waarnemers hadden het over de precaire generatie. Daar waar de jeugd van de jaren 70 werd omschreven als « de oude wereld omverwerpend », zoeken jongeren in de jaren 80 en 90 naar hun plaats. Wanneer ze die plaats niet vinden worden ze soms als een bedreigende jeugd beschouwd. In een enquête van « Le Soir » in 1980 rond het thema « 20 jarigen 20 jaar vóór 2000 », schetste deze krant het portret van een (Franstalige) jeugd die zich zorgen maakt over haar toekomst, die argwanend staat tegenover de instellingen, en waarbij ook de bezorgdheid voor het milieu de kop opsteekt. De door « Le Soir » ondervraagde jongeren zijn nu 50 jaar.

 

- Wat is het portret van de generatie 2010 dat wordt geschetst door dit honderdtal creatieve getuigenissen? Zonder twijfel is het een generatie van « mensen van de wereld », geïnformeerde waarnemers die tegelijkertijd gefascineerd en afgeschrikt worden door de technologische, economische, culturele en globalistische processen, met vaak een scherp geweten, doch pessimistisch over wat er globaal op het spel wordt gezet, en des te meer verknocht aan hun roots. Een eerder ethische dan ideologische generatie, die op utopische wijze naar een andere wereld streeft, maar het gevoel heeft hierop geen vat te hebben, wat zich vertaalt in een sterke wens om een eigen wereld te creëren en een eigen familiale en professionele koers te varen. Een digitale generatie, die vlot overweg kan met de informatie- en communicatietechnologie, maar die niet zomaar een nummertje wil zijn in de gedigitaliseerde samenleving.

 

2. Fons Van Dyck
Managing director Think BBDO
Docent merk- en marketingcommunicatiemanagement Vrije Universiteit Brussel
Auteur: ‘Het merk mens’ (consumenten grijpen de macht) en ‘De kracht van wit’ (verandert de crisis ons leven ?) (Uitgeverij: Lannoo Campus)

 

« Hoe zie ik mijn wereld in 2030? »
Een spiegel van een nieuwe generatie


De verhalen van deze 16-25 jarigen zijn de verhalen van een nieuwe generatie: Generatie Y. Hun verkenning van de toekomst vertelt vooral heel veel over wie ze vandaag zijn en over hoe zij  de wereld van 2030 vorm willen geven. Generatie Y is de derde grote generatie na de Tweede Wereldoorlog. De zgn. babyboomers (geboren in de jaren 1940-1950) en Generatie X (dertigers en veertigers vandaag) gingen hen voor. Het zijn jongeren met een sterk zelfbeeld. Zij zetten zichzelf in het centrum van hun eigen universum. Voor instituten of verenigingen is er weinig plaats. Zij denken in termen van mogelijkheden, niet in termen van beperkingen. Sommigen zien hun toekomst aan de andere kant van de wereld. ‘L’avenir est à nous. A nous de réussir’, schrijft een van hen. Of ook: ‘In de toekomst zal je op de wereld zelf je stukje paradijs moeten zoeken.’

 

Dit wil echter niet zeggen dat zij utopische of onhaalbare doelstellingen stellen. Generatie Y is een heel zelfbewuste generatie. Zij kunnen heel goed hun eigen mogelijkheden en beperkingen inschatten. Zij blijven met hun voeten op de grond. Zij beseffen dat ze werkloos kunnen worden, dat de pensioenen straks niet betaalbaar zullen zijn en dat zij daarom langer zullen moeten werken. Ook mondiale problemen (van armoede over het klimaat tot oorlogen) zijn deel van hun beleving van de toekomst.

 

Generatie Y is geen generatie van ‘dromers’. ‘Ik ben realistisch, want ik weet dat de meeste dromen bedrog zijn’, schrijft Steffi. Een enkeling wil terug naar de middeleeuwen of zich veilig opsluiten in de bergen. Zij denken niet dat ze de wereld zullen veranderen. Toch staan ze niet onverschillig tegenover de wereld. Ze willen ook een bijdrage leveren tot een betere wereld, maar zij willen dit doen door tastbare acties te ondernemen met zichtbare resultaten. Ook al klinkt bij sommigen een vorm van fatalisme door.

 

Wat meest opvalt, is hun sterke beleving van traditionele waarden als het op trouwen, kinderen, familie aankomt. ‘Dans 20 ans, je me vois bien mariée. J’aurai 3 enfants: Anissa, Aaron en Noa’, schrijft Mélissa. Of bij Sarah klinkt het: ‘Het eerste waar ik aan denk als ik mezelf in 2030 zie, is wonen in een mooi groot huis met een knappe man, twee lieve kinderen en een leuke hond’. Ook bij jongens: ‘J’aurai une jolie femme et peut-être un petit footballeur’.

 

Wat nog opvalt is hun grote geloof in de mogelijkheden van wetenschap en technologie om een betere wereld te maken. Een grote groep van hen is ervan overtuigd dat wetenschap en technologie zijn of haar leven zal verbeteren: van ingebouwde chips over robots in de keuken tot de strijd tegen kanker.

 

De jongeren die hier aan het woord komen, vormen een heel nuchtere, pragmatische en realistische generatie. Ze staan met beide voeten op de grond. Ze zijn zeer zeker vol met ambities en verwachtingen, maar ook steeds met op de achtergrond het besef dat zij op een dag werkloos zouden kunnen worden. Of dat het wettelijk pensioen later voor hen niet zou volstaan om in hun levensbehoeften te voorzien. Maar dat belet hen niet om met volle teugen van het leven te genieten. ‘Ik kan niet in een glazen bol kijk om de toekomst te voorspellen, dus leef ik gewoon van dag tot dag en ik zal zien wat er in de toekomst gebeurt’. Of kernachtig samengevat: ‘Vivons le moment présent’.